به گزارش پایگاه خبری یزدفردا به نقل از ایسنا: دکتر مسعود حبیبی، آلودگی ماهیان به سموم و فلزات سنگین را از جدی‌ترین چالش‌های سلامت عمومی و امنیت غذایی در جهان امروز دانست و تأکید کرد: از آنجا که ماهیان، به‌ویژه ماهی‌های بزرگ و گونه‌های بالای زنجیره غذایی، از منابع اصلی پروتئین، امگا ۳ و مواد معدنی برای میلیاردها انسان هستند، ورود این آلاینده‌ها به بدن از طریق مصرف آن‌ها می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد.

وی در این باره، آلاینده‌ها را در سه دسته «فلزات سنگین»، «سموم آلی و آلاینده‌های ماندگار» و «سموم بیولوژیک» طبقه‌بندی کرد و درباره فلزات سنگین توضیح داد: این عناصر غیرآلی در طبیعت تجزیه نمی‌شوند و برای مدت طولانی در محیط زیست باقی می‌مانند.

وی افزود: جیوه خطرناک‌ترین آلاینده برای ماهیان است که در محیط آبی توسط باکتری‌ها به متیل‌جیوه تبدیل می‌شود؛ ترکیبی سمی که به‌راحتی در بافت ماهی تجمع می‌یابد و می‌تواند به سیستم عصبی انسان آسیب برساند.

حبیبی ادامه داد: کادمیوم عمدتاً از پساب‌های صنعتی و کودهای کشاورزی وارد منابع آبی می‌شود و در صورت تجمع در بدن انسان، به کلیه‌ها آسیب می‌زند. همچنین سرب و آرسنیک نیز از فعالیت‌های صنعتی و پسماندهای معدنی وارد زنجیره غذایی می‌شوند.

وی درباره سموم آلی و آلاینده‌های ماندگار نیز گفت: این مواد شامل ترکیباتی مانند دیوکسین‌ها و PCB هستند که در چربی ماهی ذخیره می‌شوند و می‌توانند موجب اختلال در سیستم ایمنی و تولیدمثل شوند. همچنین باقی‌مانده سموم دفع آفات کشاورزی یا همان آگروکیمیکال‌ها، از طریق رودخانه‌ها وارد دریاها و دیگر منابع آبی می‌شود.

این مسئول درباره سموم بیولوژیک نیز اظهار کرد: برخی جلبک‌ها در شرایط خاص محیطی باعث پدیده‌ای به نام کشند قرمز می‌شوند؛ پدیده‌ای که در آن سمومی تولید می‌شود و این سموم در بافت ماهی یا صدف‌ها ذخیره شده و موجب مسمومیت‌های حاد در انسان می‌شود.

وی با بیان این که ماهیان بزرگ خطر بیشتری دارند، تصریح کرد: دو مفهوم علمی «انباشت زیستی» و «تغلیظ زیستی» نقش اصلی را در این موضوع دارند. در انباشت زیستی، آلاینده‌ها سریع‌تر از میزان دفع، در بدن موجود زنده تجمع می‌یابند و در تغلیظ زیستی نیز این آلاینده‌ها از آب به پلانکتون‌ها، از پلانکتون‌ها به ماهیان کوچک و سپس به ماهیان بزرگ منتقل می‌شوند و در هر مرحله غلظت آن‌ها افزایش می‌یابد؛ به همین دلیل ماهیان شکارچی مانند ماهی تون، ماهی سیاه یا کوسه بیشترین میزان فلزات سنگین را دارند.

حبیبی در ادامه درباره راهکارهای کنترل این آلودگی‌ها، گفت: این موضوع نیازمند رویکردی چندجانبه است. تعیین حدود مجاز، یا MRLs، برای فلزات سنگین در انواع ماهیان توسط سازمان‌های بین‌المللی مانند FAO و WHO و همچنین نهادهای ملی از جمله سازمان استاندارد ضروری است. همچنین سازمان دامپزشکی به‌عنوان متولی محصولات خام دامی باید نظارت لازم را بر باقی‌مانده سموم در ماهیان صیدشده و وارداتی داشته باشد.

وی افزود: نظارت بر پساب‌های صنعتی و کشاورزی و جلوگیری از ورود آن‌ها به منابع آبی از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه است و در این زمینه نقش سازمان حفاظت محیط زیست بسیار مهم است.

این مسئول با اشاره به سیستم‌های پایش، گفت: استفاده از روش‌های پیشرفته مانند ICP-MS برای اندازه‌گیری دقیق فلزات سنگین در آب و بافت ماهی و اجرای برنامه‌های مانیتورینگ دوره‌ای از اقدامات ضروری در این حوزه است.

وی درباره زنجیره تأمین مواد غذایی نیز اظهار کرد: ردیابی یا Traceability امکان شناسایی دقیق محل صید و مسیر توزیع ماهی را فراهم می‌کند و در صورت بروز آلودگی، امکان حذف سریع محصولات آلوده از چرخه توزیع وجود دارد.

حبیبی ادامه داد: واحدهای تولید و فرآوری کنسرو ماهی تحت نظارت سازمان غذا و دارو و با حضور مسئول فنی، آزمون‌های دوره‌ای سنجش فلزات سنگین و هیستامین را انجام می‌دهند. هیستامین یک ماده حساسیت‌زا در ماهی تن است.

وی افزود: این واحدها موظف به اجرای سیستم HACCP هستند که شامل کنترل تمام مراحل تولید و شناسایی نقاط بحرانی در زنجیره فرآوری است.

رییس اداره نظارت بر واردات و صادرات غذا معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی یزد در بخش دیگری از این گفت‌وگو اظهار کرد: از منظر ایمنی مصرف، انتخاب ماهیان کوچک‌تر که در سطوح پایین‌تر زنجیره غذایی قرار دارند، بسیار ایمن‌تر است؛ زیرا میزان تغلیظ آلاینده‌ها در آن‌ها کمتر است.

وی افزود: تنوع در مصرف ماهی و استفاده از گونه‌های مختلف، کاهش مصرف ماهیان شکارچی مانند تون و کوسه، و در شرایط احتمال آلودگی دریاها، استفاده از ماهیان پرورشی مانند قزل‌آلا از جمله توصیه‌های مهم است.

حبیبی با تأکید بر حساسیت گروه‌های آسیب‌پذیر، گفت: زنان باردار و کودکان باید در مصرف ماهیان دارای احتمال آلودگی به جیوه، احتیاط بیشتری داشته باشند.

وی خاطرنشان کرد: کنترل آلودگی ماهیان تنها با آزمایش محصول نهایی امکان‌پذیر نیست، بلکه نیازمند کنترل آلودگی محیط زیست در منبع، نظارت دقیق بر واردات و صادرات، رعایت استانداردهای تولید و نگهداری و همکاری همه دستگاه‌های مسئول در زنجیره ایمنی غذا است.

حبیبی در پایان گفت: ایمنی غذا تنها زمانی محقق می‌شود که از مزرعه تا سفره به‌طور کامل تحت کنترل و نظارت باشد و این موضوع بدون همکاری همه سازمان‌های مرتبط امکان‌پذیر نیست.

• نویسنده : یزدفردا
• منبع خبر : خبرگزاری فردا